Qa­ra­bağ hə­qi­qət­lə­ri­nin dün­ya­ya çat­dı­rıl­ma­sın­da di­as­po­run ro­lu

19.12.2018 18:40
393
Qa­ra­bağ hə­qi­qət­lə­ri­nin dün­ya­ya çat­dı­rıl­ma­sın­da di­as­po­run ro­lu

Azər­bay­can di­as­po­ru­nun dün­ya öl­kə­lə­rin­də da­ha da güc­lən­mə­si, onun si­ya­si səh­nə­sin­də ak­tiv rol oy­na­ma­sı, hə­min döv­lət­lər­də si­ya­si pro­ses­lə­rə tə­sir im­ka­nı qa­zan­ma­sı, par­la­ment­lər­də, bə­lə­diy­yə­lər­də, müx­tə­lif döv­lət qu­rum­la­rın­da təm­sil olun­ma­sı bi­la­va­si­tə di­as­por təş­ki­lat­la­rı­nın təb­li­ğat xa­rak­ter­li fəa­liy­yə­tin­dən ası­lı­dır. Yə­ni, mən­sub ol­du­ğun, do­ğul­du­ğun öl­kə­nin, xal­qın dün­ya­ya ta­nı­dıl­ma­sı hər bir soy­da­şı­mı­zın əsas və­zi­fə­si ol­ma­lı­dır. Bu ba­xım­dan Qa­ra­bağ hə­qi­qət­lə­ri­nin dün­ya­ya çat­dırl­ma­sı üçün di­as­por təş­ki­lat­la­rı­nın üzə­ri­nə bö­yük və­zi­fə dü­şür.


"Müa­sir İn­ki­şaf" İc­ti­mai Bir­li­yi­nin səd­ri Mü­ba­riz Gö­yüş­lü­nün fik­rin­cə, Azər­bay­can di­as­po­ru­nun güc­lən­mə­si elə Azər­bay­can döv­lə­ti­nin güc­lən­mə­si de­mək­dir: "Di­as­po­ru­mu­zun güc­lü ol­ma­sı döv­lə­tin xa­ri­ci si­ya­sə­tin­də də uğur­la­ra yol açır. Azər­bay­can döv­lə­ti də nə qə­dər güc­lü olar­sa, Qa­ra­bağ prob­le­mi­nin həl­li im­kan­la­rı o qə­dər sü­rət­lə­nər. Di­as­po­run Qa­ra­bağ prob­le­mi­ni ol­du­ğu ki­mi bey­nəl­xalq aləm­də ta­nı­dıl­ma­sın­da bö­yük ro­lu var­dır. İn­for­ma­si­ya mü­ha­ri­bə­si­nin bu mə­sə­lə­də nə də­rə­cə bö­yük rol oy­na­dı­ğı­nı unut­ma­ma­lı­yıq. Biz in­for­ma­si­ya mü­ba­ri­zə­sin­də qa­lib gə­lə bil­mə­sək çox bö­yük çə­tin­lik­lər­lə üz­ləş­mək­də da­vam edə­cə­yik".


Di­as­por nü­ma­yən­də­si Uğur Əfən­di­yev qeyd edir ki, Azər­bay­can üzə­rin­də iki­li stan­dart­la­rı ən çox hiss edən öl­kə­dir: "Bü­tün Qərb və Av­ro­pa Azər­bay­ca­nın əra­zi bü­töv­lü­yü­nü dəs­tək­lə­sə də, Dağ­lıq Qa­ra­bağ­da­kı se­pa­rat­çı re­ji­mə son qo­yul­ma­sı­na, öl­kə­mi­zin əra­zi bü­töv­lü­yü­nün bər­pa olun­ma­sı­na la­qeyd ya­na­şır, iki­li stan­dart­lar­dan çı­xış edir. Bax­ma­ya­raq ki, BMT Təh­lü­kə­siz­lik Şu­ra­sı 1993-cü il­də Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­lə bağ­lı 4 qət­na­mə qə­bul edib bu qət­na­mə­lə­rin yer­nə ye­ti­ril­mə­si üçün heç­nə et­mə­yən Er­mə­nis­ta­na tə­əs­süf ki, heç bir təz­yiq gös­tə­ril­mir. Bu is­ti­qa­mət­də döv­lə­ti­miz tə­rə­fin­dən apa­rı­lan bö­yük iş­lər da­nıl­maz­dır. Bu iş­də di­as­po­ra­nın da ro­lu əl­bət­tə ki, var. Əsa­sən də 2016-cı il ap­rel dö­yüş­lə­rin­dən son­ra bü­tün dün­ya an­la­dı ki, Azər­bay­can öz tor­paq­la­rı­nı mü­ha­ri­bə yo­lu ilə də qay­tar­ma­ğa qa­dir­dir və bü­tün xal­qı­mız, için­də əl­bət­də ki, xa­ric­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­lar da ol­maq­la, hör­mət­li Pre­zi­den­ti­miz və Ali Baş Ko­man­da­nı­mız İl­ham Əli­ye­vin ət­ra­fın­da bir­lə­şə­rək bu­nu sü­but et­di".


Azər­bay­can hə­qi­qət­lə­ri­nin dün­ya­da ta­nı­dıl­ma­sı­na gə­lin­cə, dia­sor nü­ma­yən­də­si­nin fik­rin­cə, Azər­bay­can hə­qi­qət­lə­ri­nin dün­ya­ya ta­nı­dıl­ma­sı üçün in­ter­net­dən, so­si­al şə­bə­kə­lər­dən ge­niş is­ti­fa­də olun­ma­lı­dır: "Düz­gün qu­ru­lub apa­rı­lan in­for­ma­si­ya mü­ha­ri­bə­sin­də qa­lib gəl­mək elə qə­lə­bə­nin ya­rı­sı­dır. Qa­ra­bağ hə­qi­qət­lə­ri­nin bey­nəl­xalq ic­ti­may­yə­tə düz­gün çat­dı­rıl­ma­sı üçün hər bi­ri­miz ça­lış­ma­lı­yıq, bu­nun üçün hər bi­ri­miz bir əs­kər ki­mi ilk növ­bə­də in­for­ma­si­ya mü­ha­ri­bə­sin­də vu­ru­şub, qa­lib gəl­mə­li­yik. Bu gün xa­ric­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­lar­la iş döv­lət sə­viy­yə­sin­də müs­bət is­ti­qa­mət­də qu­ru­lub və dün­ya­nın müx­tə­lif öl­kə­lə­rin­də məs­kun­laş­mış soy­daş­la­rı­mız soy­daş­la­rı­mız çox ak­tiv­dir­lər. Hər han­sı bir təd­bir za­ma­nı, həm­və­tən­li­lə­ri­miz bir ara­ya yı­ğış­ma­ğı ba­ca­rır. Ümu­miy­yət­lə isə, Azər­bay­can hə­qi­qət­lə­ri­nin dün­ya­ya çat­dı­rıl­ma­sın­da cid­di iş­lər gö­rü­rük. Elə bir təd­bir yox­dur ki, Azər­bay­can di­as­po­ru və onun rəh­bər­li­yi ora də­vət al­ma­sın. Biz is­tər Nov­ruz bay­ra­mı is­tər də di­gər təd­bir­lə­ri ke­çi­rər­kən hök­mən yer­li mil­lət­lə­ri nə­zə­rə alı­rıq. Elə edi­rik ki, bu bay­ram təd­bir­lə­ri on­la­rı cəlb et­sin. Tək­cə adət-ənə­nə­lə­ri­miz, mil­li ge­yim, mil­li mu­si­qi ilə de­yil, həm də mil­li mət­bə­xi­miz­lə də və­tən­daş­la­rı ta­nış edi­rik. Mü­tə­ma­di ola­raq bu­ra­da olan uşaq ev­le­ri­ne, xəs­tə­xa­na­la­ra, qo­ca­lar evi­ne yar­dım gös­tə­ri­rik, id­man ya­rış­la­ri təş­kil edi­rik və s. Ru­si­ya­da ya­şa­yan azər­bay­can­lı­la­rın yer­li mu­hi­tə, in­zi­ba­ti və seç­ki­li or­qan­la­ra in­teq­ra­si­ya­sı ge­dir. La­kin bu sa­hə­də hə­lə çox iş­lər gör­mək la­zım­dır. Bu gün di­as­po­ra­mız­da ca­van, sa­vad­lı, iş­gü­zar, in­tel­lekt sə­viy­yə­si yük­sək olan gənc­lər var və ümüd­va­ram ki, on­la­rın kö­mə­yi ilə gə­lə­cək­də bu pro­ses da­ha da güc­lə­nə­cək".


Uğur Əfən­di­yev onu da qeyd edir ki, dün­ya­da baş ve­rən ter­ror ha­di­sə­lə­ri­nə gö­rə Ru­si­ya döv­lə­tin­də də miq­rant­la­ra qar­şı qey­ri-adi qa­nun­lar qə­bul edi­lib: "Bu­na bax­ma­ya­raq miq­ra­si­ya qa­nun­la­rın­da tam ay­dın və açıq pro­ses­lər ge­dir. Öl­kə­nin qa­nun­la­rı­na ria­yət edən hər bir şəxs tam şə­kil­də ya­şa­maq və əmək fəa­li­yə­ti gös­tər­mə sə­nə­ti­ni əl­də et­mək hü­quq­la­rı­na ma­lik­dir. Çə­tin­lik­lər var am­ma bun­la­rı ara­fan qal­dır­maq müm­kün­dür. Bu iş­lər­də di­as­por­la­rın kö­mə­yi az de­yil. Meh­ke­me is­la­hat­la­rı Ru­si­ya­da mil­li­yə­tin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq hər bir şəx­sə mü­da­fiə hü­qu­qu ve­ri­lir. Ümu­miy­yət­lə, Ru­si­ya­da ya­şa­yan azər­bay­can­lı­la­rın di­as­por haq­qın­da ge­niş da­nış­maq olar. Mən şəx­sən özüm 2014-cü il­dən ya­şa­dı­ğım So­li­kamsk şə­hə­ri­nin Azər­bay­can di­as­po­ru­nun səd­ri­yəm. 100 min əha­li­si olan bu şə­hər­də 1000-ə ya­xın azər­bay­can­lı ya­şa­yır. On­la­rın ək­sə­riy­yə­ti di­as­por fəa­li­yə­tin­də ya­xın­dan iş­ti­rak edir­lər. Biz Azər­bay­can­da ge­dən bü­tün pro­ses­lə­ri bu­ra­dan diq­qət­lə iz­lə­yi­rik. Döv­lə­ti­mi­zin ya­xın­dan ta­nın­ma­sı üçün əli­miz­dən gə­lə­ni əsir­gə­mi­rik. Bü­tün mil­li bay­ram­la­rı­mə­zə yük­sək sə­viy­yə­də qeyd edi­rik. Bü­tün təd­bir­lə­rə yer­li hö­ku­mət or­qan­la­rı və yer­li əha­li də­vət olu­nur və can­la baş­la iş­ti­rak edir­lər. Ta­ri­xi­mi­zi ya­xın­dan ta­nı­ma­ğa ma­raq gös­tə­rir­lər. Əsas fəa­liy­yə­ti­miz bu­ra­da ya­şa­yan həm­yer­li­lə­ri­mi­zin hü­quq­la­rı­nı qo­ru­maq, Azər­bay­can hə­qi­qət­lə­ri­ni ge­niş küt­lə­yə çat­dır­maq­dır. Həm­yer­li­lə­ri­mi­zin prob­lem­lə­ri­ni hell et­mek üçün yer­li ha­ki­miy­yət or­qan­la­rı ilə tə­mas­da olu­ruq" (in­terp­ress.az).


Azər­bay­can di­as­po­ru­nun təş­ki­lat­lan­ma­sı, dün­ya azər­bay­can­lı­la­rı ara­sın­da həm­rəy­li­yin möh­kəm­lən­mə­si­nə, öl­kə­mi­zin mil­li ma­raq­la­rı ət­ra­fın­da sıx bir­ləş­mə­si­nə zə­min ya­rat­dı. Xa­tır­lat­maq ye­ri­nə dü­şər­di ki, hə­lə 2001-ci ilin no­yab­rın­da Ba­kı­da Dün­ya Azər­bay­can­lı­la­rı­nın I Qu­rul­ta­yı­nın ke­çi­ril­mə­si ki­mi ta­ri­xi ha­di­sə baş ver­mə­si, dün­ya azər­bay­can­lı­la­rı­nın ilk də­fə ola­raq, Ba­kı­da bir ara­ya gəl­mə­si, möv­cud prob­lem­lə­rin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı yol­la­rı mü­za­ki­rə edil­di ki, nə­ti­cə­də də Azər­bay­can di­as­po­ru­nun ta­ri­xin­də ye­ni bir mər­hə­lə baş­lan­dı. Xa­ric­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­lar­la sis­tem­li iş apa­rıl­ma­sı bu sa­hə­də xü­su­si döv­lət qu­ru­mu­nun ya­ra­dıl­ma­sı ilə nə­ti­cə­lən­di və ulu ön­dər Hey­dər Əli­yev tə­rə­fin­dən 2002-ci il iyu­lun 5-də "Xa­ric­də Ya­şa­yan Azər­bay­can­lı­lar­la İş üz­rə Döv­lət Ko­mi­tə­si­nin ya­ra­dıl­ma­sı haq­qın­da" fər­man im­za­la­ma­sı bir da­ha sü­but et­di ki, dün­ya azər­bay­can­lı­la­rın təş­ki­lat­lan­ma­sı­na ar­tıq na­il olun­du (xalq­qa­ze­ti.com).


Eks­pert Za­ur Əli­yev bil­di­rir ki, Azər­bay­can di­as­po­ru­nun for­ma­laş­ma­sı əs­rin əv­vəl­lə­rin­dən baş­la­sa da, yal­nız 80-ci il­lə­rin axır­la­rın­dan eti­ba­rən güc­lü vü­sət alıb: "Azər­bay­can di­as­po­ru­nun bü­tün­lük­də for­ma­laş­ma­sı əs­lin­də uzun bir ta­ri­xi yol ke­çib. El­mi nə­ti­cə­lə­rə gö­rə, Azər­bay­can di­as­po­ru­nun tə­şək­kül və for­ma­laş­ma ta­ri­xi bir ne­çə mər­hə­lə­yə bö­lü­nür. Er­kən or­ta əsr­lər­də Azər­bay­ca­na ərəb is­ti­la­la­rı, küt­lə­vi su­rət­də is­lam­laş­dır­ma si­ya­sə­ti bu­ra­da ya­şa­yan əha­li­nin Ya­xın və Or­ta Şərq şə­hər­lə­ri­nə axın et­mə­si ilə nə­ti­cə­lə­nib. Baş ve­rən bu miq­ra­si­ya pro­se­si əs­lin­də elə di­as­po­run ya­ran­ma­sı­nın əsa­sı­nı qo­yub. X-XIX əsr­lər Ya­xın Şər­qin elm və mə­də­niy­yət mər­kəz­lə­rin­də əs­lən Azər­bay­can­dan olan yüz­lər­lə alim və tə­lə­bə­nin bi­lik­lə­rə yi­yə­lən­mə­si, mil­li tə­fək­kü­rü­mü­zün re­gi­on xalq­la­rı­nın in­ti­ba­hın­da qa­baq­cıl möv­qe­yə çıx­ma­sı nə­ti­cə­sin­də xa­ric­də məs­kun­laş­ma da­ha ge­niş vü­sət alıb".


Z.Əli­ye­vin fik­rin­cə, əs­lin­də bu pro­se­sin ta­ri­xi­nə nə­zər sal­dıq­da gö­rü­nür ki, Azər­bay­can di­as­po­ru­nun for­ma­laş­ma­sı ki­fa­yət qə­dər uzun za­man kə­si­yin­də baş ve­rib: "Çox tə­əs­süf ki, bu pro­se­sin ilk ya­ran­dı­ğı gün­dən onun fəa­liy­yə­ti və in­ki­şaf ta­ri­xi­ni əks et­di­rən ya­zı­lı ta­ri­xi mən­bə­lər çox az­dır. Azər­bay­can­lı­la­rın ABŞ-a mü­ha­ci­rət et­mə­si pro­se­şi uzun ta­ri­xi yol keç­miş və bir ne­çə mər­hə­lə­dən iba­rət­dir. Ame­ri­ka qi­tə­sin­də məs­kun­laş­mış azər­bay­can­lı­la­rın ək­sə­riy­yə­ti­ni İran­dan miq­ra­si­ya et­miş soy­daş­la­rı­mız təş­kil edir. 1970-ci il­dən eti­ba­rən Tür­ki­yə­də, 1991-ci il­dən eti­ba­rən isə Azər­bay­can­dan bir qi­sim soy­daş­la­rı­mız bu qi­tə­yə axın et­mə­yə baş­la­yıb­lar".


Ye­ri gəl­miş­kən, bu pro­ses­lər ABŞ-da Azər­bay­can di­as­po­ra­sı­nın tər­ki­bi­nə və so­si­al-iq­ti­sa­di fəa­liy­yə­ti­nə öz tə­si­ri­ni gös­tə­rib. Təq­dim olu­nan iş­də ABŞ-a mü­ha­ci­rət edən azər­bay­can­lı­la­rın bu ta­ri­xi pro­se­si şər­ti ola­raq 4 mər­hə­lə­yə bö­lü­nüb:

1. Azər­bay­can De­mok­ra­tik Res­pub­li­ka­sı­nın sü­qu­tun­dan son­ra XX əs­rin 20-ci il­lə­rin­də azər­bay­can­lı­la­rın ABŞ-a mü­ha­ci­rə­ti (1918-1920-ci il­lər

2. II Dün­ya mü­ha­ri­bə­sin­dən son­ra azər­bay­can­lı­la­rın ABŞ-a mü­ha­ci­rə­ti

3. Cə­nu­bi Azər­bay­can azər­bay­can­lı­la­rı­nın ABŞ-a mü­ha­ci­rə­ti (50-90-cı il­lər)

4. 50-90-cı il­lər­də, SSRİ-nin da­ğıl­ma­sın­dan son­ra azər­bay­can­lı­la­rın ABŞ-a mü­ha­ci­rə­ti.

Bir­ləş­miş Ştat­la­ra azər­bay­can­lı­la­rın mü­ha­ci­rə­ti əsa­sən XIX əs­rin so­nu, XX əs­rin əv­vəl­lə­rin­dən qə­bul olu­nur. Çün­ki, ABŞ-a mü­ha­ci­rət edən azər­bay­can­lı­lar məhz bu dövr­dən eti­ba­rən qey­diy­ya­ta düş­mə­yə baş­la­yır­dı­lar".


Z.Əli­yev onu da qeyd edib ki, Ame­ri­ka­da məş­kun­la­şan əsa­sən Cə­nu­bi Azər­bay­can­dan olan soy­daş­la­rı­mız­dır: "1970-ci il­dən eti­ba­rən Tür­ki­yə­də ya­şa­yan soy­daş­la­rı­mız ABŞ-a küt­lə­vi axı­nı baş­la­yıb. 1991-il­dən eti­ba­rən isə bu pro­ses Azər­bay­can­da baş­la­yıb. ABŞ-da­kı Azər­bay­can di­as­po­ru Azər­bay­ca­nın ta­ri­xi­nin və zən­gin mə­də­ni ir­si­nin fə­al təb­li­ğat­çı­sı­dır. Ame­ri­ka Bir­ləş­miş Ştat­la­rı­nın bey­nəl­xalq aləm­də­ki nü­fu­zu və bü­tün si­ya­si pro­ses­lə­rə olan tə­si­ri in­ka­re­dil­məz­dir. Hal-ha­zır­da on­lar di­as­por təş­ki­la­tı fəa­liy­yət gös­tə­rir və on­la­rın de­mək olar ki, hər bi­ri­nin əsas və­zi­fə­lə­rin­dən bi­ri öz ta­ri­xi və­tən­lə­ri­nə Ame­ri­ka hö­ku­mə­ti tə­rə­fin­də iq­ti­sa­di və hu­ma­ni­tar yar­dım­la­rın ve­ril­mə­si­nə na­il ol­maq­dır. Öz ta­ri­xi və­tən­lə­ri­nin mə­də­niy­yə­ti­ni, adət-ənə­nə­lə­ri­ni və ya­şam tər­zi­ni təb­liğ et­mək­lə ABŞ-la öz ta­ri­xi və­tən­lə­ri ara­sın­da­kı mü­na­si­bət­lə­ri yax­şı­lı­ğa doğ­ru in­ki­şaf et­dir­mək­dir" (pres­lib.az).


Po­li­to­loq Cəb­ra­yıl Fər­zə­li­yev bil­di­rir ki, "Azər­bay­can dün­ya­da mul­ti­kul­tu­ra­lizm di­ya­rı ki­mi ta­nı­nır (olay­lar.az). Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, tə­sa­dü­fi de­yil ki, Azər­bay­can­da müx­tə­lif din­lə­rin, müx­tə­lif mə­də­niy­yət­lə­rin da­şı­yı­cı­la­rı har­mo­nik şə­kil­də fəa­liy­yət gös­tə­rir­lər. "Tə­bii ki, bu fak­tor da BMT ki­mi mö­tə­bər təş­ki­la­tın diq­qə­tin­dən ya­yın­ma­yıb. Xü­su­si­lə də Azər­bay­can pre­zi­den­ti İl­ham Əli­yev də­fə­lər­lə bey­nəl­xalq tri­bu­na­lar­dan bə­yan edib ki. öl­kə­miz­də mul­ti­kul­tu­ra­lizm əsr­lər­lə for­ma­laş­mış bir də­yər­dir, adət-ənə­nə­dir, mul­ti­kul­tu­ra­lizm döv­lət si­ya­sə­ti­dir, gə­lə­cə­yi­mi­zin tə­mi­nat­çı­sı­dır. Azər­bay­can ne­çə il­lər ər­zin­də ter­ro­ra mə­ruz qa­lıb, uzun əsr­lər bo­yu re­gi­on­da bir çox qüv­və­lə­rin toq­quş­ma­sı nə­ti­cə­sin­də çox­say­lı fa­ciə­lər, məh­ru­miy­yət­lər­lə üz­lə­şib, la­kin bu­na bax­ma­ya­raq, öl­kə­miz özü­nün xa­rak­te­rin­dən, ma­hiy­yə­tin­dən irə­li gə­lən möv­qe­dən əl çək­mir və mul­ti­kul­tu­ral də­yər­lə­rin məhz be­lə bir mə­qam­da in­san­lı­ğın da­ha çox fay­da­sı­na ola­ca­ğı­nı dü­şü­nür. Qa­ra­bağ hə­qi­qət­lə­ri ilə bağ­lı Azər­bay­ca­nın haqq sə­si­nin dün­ya­ya çat­dı­rıl­ma­sın­da ge­niş im­kan­lar möv­cud­dur. Be­lə ki, ap­rel ayı­nın əv­vəl­lə­rin­də cəb­hə­də ya­ran­mış gər­gin­lik­dən son­ra Azər­bay­can si­lah­lı qüv­və­lə­ri­nin uğur­lu hər­bi əmə­liy­yat­lar ke­çir­mə­si və inam­lı qə­lə­bə qa­zan­ma­sı nə­ti­cə­sin­də qar­şı tə­rə­fi güc va­si­tə­si ilə da­nı­şıq­lar ma­sa­sı­na oturt­maq üçün mü­hüm mə­qam ar­tıq ye­ti­şib"


Rə­şid RƏ­ŞAD

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə çap olunur

  • SON XƏBƏR
  • TREND