Ru­si­ya azər­bay­can­lı­la­rı­nın di­as­por fəa­liy­yə­ti

06.11.2018 18:37
599
Ru­si­ya azər­bay­can­lı­la­rı­nın di­as­por fəa­liy­yə­ti

Azər­bay­can di­as­po­ru­nun ge­niş ya­yıl­dı­ğı öl­kə­lər­dən bi­ri də qon­şu Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­dır. Di­as­po­ru­muz Ru­si­ya­da Azər­bay­ca­nı təm­sil et­mək­lə ya­na­şı, ey­ni za­man­da öl­kə­mi­zin üz­ləş­di­yi prob­lem­lə­ri döv­lət və qey­ri-döv­lət qu­rum­la­rı­nın diq­qə­ti­nə də çat­dı­rır.


Ru­si­ya­nın sub­yekt­lə­rin­dən bi­ri olan Ros­tov vi­la­yə­ti soy­daş­la­rı­mı­zın da­ha çox ya­şa­dı­ğı re­gi­on­lar­dan bi­ri ki­mi ta­nı­nır. Rəs­mi mə­lu­mat­la­ra gö­rə, Ros­tov vi­la­yə­tin­də 40 mi­nə ya­xın azər­bay­can­lı ya­şa­yır. Bu­ra­da ya­şa­yan soy­daş­la­rı­mı­zın üz­ləş­di­yi prob­lem­lə­rə gə­lin­cə, bir qay­da ola­raq azər­bay­can­lı­la­rın prob­lem­lə­ri sə­nəd­ləş­dir­mə iş­lə­ri ilə bağ­lı olub.


Eks­pert­lə­rin fik­rin­cə, Ros­to­va gə­lən azər­bay­can­lı­la­rın sə­nəd­ləş­dir­mə iş­lə­ri za­ma­nı Miq­ra­si­ya İda­rə­sin­də uzun-uza­dı pro­se­du­ra ge­dir­di. Bu pro­ses üçün isə cə­mi 3 gün vaxt ve­ri­lir­di. Ona gö­rə də soy­daş­la­rı­mız sə­nəd­ləş­dir­mə iş­lə­ri za­ma­nı cid­di çə­tin­lik­lər­lə üz­lə­şir­di­lər. Son za­man­lar isə Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı ilə Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı ara­sın­da im­za­lan­mış mü­qa­vi­lə­yə əsa­sən bu müd­dət 1 aya qə­dər uza­dı­lıb. Bu da soy­daş­la­rı­mı­zın sə­nəd­ləş­dir­mə iş­lə­ri za­ma­nı üz­ləş­dik­lə­ri prob­lem­lə­rin ara­dan qalx­ma­sı­na müs­bət tə­sir gös­tə­rib. Bun­dan baş­qa, Azər­bay­can di­as­po­ru­nun fəa­liy­yə­ti­nə be­lə bir ma­ne­çi­lik yox­dur. Hət­ta Ros­tov­da er­mə­ni di­as­po­ru nə qə­dər çox ak­tiv ol­sa da, on­lar be­lə heç bri ma­neə tö­rə­də bil­mir­lər. Bu da onun­la əla­qə­lən­di­ri­lir ki, Ros­tov vi­la­yə­tin­də azər­bay­can­lı­la­ra bö­yük hör­mət var. Azər­bay­can di­as­po­ru­nun qu­ber­na­tor­luq, yer­li qa­nun­ve­ri­ci or­qan, şə­hər me­ri, hü­quq-mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı ilə çox ya­xın əla­qə­lə­ri ol­du­ğu üçün Ros­tov vi­la­yə­tin­də ya­şa­yan azər­bay­can­lı­lar heç bir prob­lem­lər­lə qar­şı­laş­mır­lar.


O da qeyd olu­nur ki, Ros­tov­da ya­şa­yan azər­bay­can­lı ai­lə­lə­rin uşaq­la­rı­nın öz ana di­li­ni unut­ma­ma­sı üçün bir ne­çə mək­təb fəa­liy­yət gös­tə­rir. Ey­ni za­man­da, bu­ra­da azər­bay­can­lı­la­ra məx­sus 4 mu­si­qi mək­tə­bi, uşaq bağ­ça­sı var ("olay­lar.az").


Azər­bay­ca­nın Ru­si­ya­da­kı di­as­por nü­ma­yən­də­si Ra­miz Abu­ta­lı­bo­vun Pa­ris­də Qa­ra­bağ və Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si ilə bağ­lı fran­sız di­lin­də 4 ki­tab nəşr et­di­rib. Mosk­va­da ya­şa­dı­ğı 13 il ər­zin­də isə onun Azər­bay­can haq­qın­da rus di­lin­də 29 ki­ta­bı işıq üzü gö­rüb.


R.Abu­ta­lı­bov bil­di­rir ki, di­as­po­run ya­ra­dıl­ma­sı ide­ya­sı Hey­dər Əli­ye­və məx­sus olub: "1980-84-cü il­lər­də Azər­bay­can Kom­mu­nist Par­ti­ya­sı Mər­kə­zi Ko­mi­tə­si­nin Xa­ri­ci əla­qə­lər üz­rə şö­bə mü­di­ri ol­du­ğum­dan bu hə­rə­ka­tın mər­kə­zin­də ol­mu­şam. H.Əli­ye­vin tə­şəb­bü­sü ilə Ba­kı­da "Və­tən" cə­miy­yə­ti açıl­dı. So­vet İt­ti­fa­qı Kom­mu­nist Par­ti­ya­sı­nın Mər­kə­zi Ko­mi­tə­si­nə Ba­kı­da be­lə bir cə­miy­yət ya­ra­dıl­ma­sı ilə bağ­lı mək­tub ha­zır­la­dıq. 1982-ci il­də, ar­tıq Hey­dər Əli­yev Mosk­va­da iş­lə­mə­yə ge­dən­dən son­ra "Və­tən" cə­miy­yə­ti­nin ya­ra­dıl­ma­sı üçün ra­zı­lıq al­dıq. Cə­miy­yə­tin və­zi­fə­lə­rin­dən bi­ri azər­bay­can­lı emiq­rant­lar­la əla­qə­lər qur­maq, on­la­rın ya­şa­dıq­la­rı öl­kə­lə­rin cə­miy­yə­ti­nə in­teq­ra­si­ya­sı­na yar­dım et­mək və və­tən­lə əla­qə­lə­ri­nin it­mə­mə­si­ni tə­min et­mək idi.


"Və­tən"in hi­ma­yə­si al­tın­da Av­ro­pa­da müx­tə­lif Azər­bay­can mə­də­ni ic­ma­la­rı ya­ra­dı­lır­dı və on­lar Av­ro­pa öl­kə­si ilə SSRİ ara­sın­da Dost­luq Cə­miy­yə­ti­nin bir his­sə­si­nə çev­ri­lir­di. Azı il­də bir də­fə han­sı­sa Av­ro­pa öl­kə­sin­də Azər­bay­can gün­lə­ri təş­kil edir­dik. O za­man Av­ro­pa­da azər­bay­can­lı­la­rın be­lə küt­lə­vi­li­yi yox idi. Ötən əs­rin 70-80-ci il­lə­rin­də mən­zil-qə­rar­ga­hı Pa­ris­də yer­lə­şən YU­NES­KO-da­kı işim yer­li azər­bay­can­lı­lar­la ya­xın­dan ta­nış ol­ma­ğı­ma im­kan ve­rir­di".


Abu­ta­lı­bov qeyd edir ki, Sta­li­nin qə­ra­rı ilə bə­zi soy­daş­la­rı­mız mü­ha­ri­bə­dən son­ra SSRİ-yə ge­ri qa­yıt­dı: "Qeyd et­mək la­zım­dır ki, SSRİ bü­tün azər­bay­can­lı­lar üçün keç­miş və­tən­dir və son vaxt­la­ra qə­dər Ru­si­ya heç də xa­ri­ci öl­kə ki­mi qə­bul edil­mir­di. Bi­zim üçün Ru­si­ya heç də yad öl­kə­yə çev­ril­mə­yib, çün­ki ümu­mi ta­ri­xi keç­miş, mə­də­ni ənə­nə­lər və dai­mi əla­qə­lər möv­cud­dur. Heç biz özü­müz də bu­ra­da özü­mü­zü yad hiss elə­mi­rik. Ru­si­ya­da­kı Azər­bay­can zi­ya­lı­la­rı­nın ək­sə­riy­yə­ti bu­ra­ya mü­ha­ri­bə­dən son­ra­kı dövr­də təh­sil al­maq məq­sə­di­lə gə­lib və on­lar­dan bə­zi­lə­ri bö­yük şə­hər­lər­də məs­kun­la­şıb. An­caq is­tə­ni­lən an Azər­bay­ca­na qa­yı­da və ora­da ya­şa­ya bi­lə­rik. Av­ro­pa­da və Ame­ri­ka­da ya­şa­yan azər­bay­can­lı­lar ora dai­mi ola­raq köç­dük­lə­ri­ni və ge­ri qa­yıt­ma­ya­caq­la­rı­nı he­sab edir­lər. Ru­si­ya və ya di­gər post­so­vet öl­kə­lə­ri ilə mü­qa­yi­sə­də ora­da ya­şa­maq, cə­miy­yə­tə in­teq­ra­si­ya olun­maq da­ha çə­tin­dir. Ora­da in­san yad ol­du­ğu­nu da­ha çox hiss edir. Xa­tır­la­dım ki, Mosk­va­ya 2004-cü ilin so­nun­da - ar­tıq Ümum­ru­si­ya Azər­bay­can Konq­re­si (ÜAK) fəa­liy­yət gös­tə­rən za­man gəl­mi­şəm. Bu təş­ki­lat bir za­man­lar mü­hüm mə­sə­lə­lər­lə, xü­su­si­lə də Ru­si­ya­da ya­şa­yan soy­daş­la­rı­mı­zın üzə çı­xa­rıl­ma­sı, on­la­rın ümu­ma­zər­bay­can iş­lə­ri­nə cəlb olun­ma­sı ilə məş­ğul olub. Bir müd­dət bu struk­tur­da ça­lış­mı­şam və di­as­po­ru­muz­da möv­cud olan prob­lem­lə­ri yax­şı bi­li­rəm. Bi­rin­ci­si, di­as­po­run fəa­liy­yət gös­tər­mə­si üçün onun üzv­lə­ri­nin da­xi­li is­tək­lə­ri və bö­yük, əziy­yət­li işi la­zım­dır. He­sab edi­rəm ki, Mosk­va­da Azər­bay­ca­nın bö­yük mə­də­niy­yət mər­kə­zi­nin ya­ra­dıl­ma­sı zə­ru­ri­dir".


Di­as­por nü­ma­yən­də­si­nin fik­rin­cə, Ru­si­ya azər­bay­can­lı­la­rı ara­sın­da prin­si­pi­al həm­rəy­lik yox­dur: "Di­as­por­da lob­bi­çi­lik prin­sip­lə­ri hə­lə tə­zə-tə­zə for­ma­la­şır. Azər­bay­can­lı­lar küt­lə­vi hal­da hə­lə də Ru­si­ya­da baş ve­rən ic­ti­mai-si­ya­si pro­ses­lər­lə ma­raq­lan­mır­lar. An­caq və­ziy­yət təd­ri­cən dü­zə­lir: ar­tıq iki azər­bay­can­lı na­zir müa­vi­ni, Döv­lət Du­ma­sı de­pu­tat­la­rı­nın bir ne­çə kö­mək­çi­si, vi­la­yət və bə­lə­diy­yə qu­rum­la­rı­nın de­pu­tat­la­rı var. Ru­si­ya­da Azər­bay­can di­as­po­ru­nun gə­lə­cə­yi bu gün­dən, siz­dən və mən­dən ası­lı­dır" ("re­port.az").


Ru­si­ya­da Azər­bay­can­lı­la­rın Mü­da­fiə Ko­mi­tə­si­nin səd­ri Azad İs­gən­dər­li rəh­bər­lik et­di­yi qu­ru­mun ya­ran­ma zə­ru­rə­ti, ötən müd­dət ər­zin­də gör­dü­yü iş­lər, elə­cə də qar­şı­sı­na qoy­du­ğu və­zi­fə­lər haq­qın­da da­nı­şa­raq bil­di­rib ki, Ru­si­ya­da bu ko­mi­tə əsa­sən soy­da­şı­mız Or­xan Zey­na­lo­vun Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sın­da­kı həb­sin­dən və həbs za­ma­nı ona qar­şı bu öl­kə­nin hü­quq-mü­ha­fi­zə or­qan­la­rı­nın əmək­daş­la­rı tə­rə­fin­dən hə­ya­ta ke­çi­ri­lən qey­ri-qa­nu­ni, in­san şə­rəf və lə­ya­qə­ti­nin al­çal­dıl­ma­sı­na xid­mət edən hə­rə­kət­lər­dən son­ra ya­ra­dıl­dı: "Çox keç­mə­dən Mosk­va və Ru­si­ya­nın di­gər şə­hər­lə­rin­də azər­bay­can­lı­la­rın ti­ca­rət ob­yekt­lə­ri­nə "miq­rant­la­rın sə­nəd­lə­ri­nin yox­la­nıl­ma­sı" adı al­tın­da qə­rəz­çi­lik xa­rak­te­ri da­şı­yan bas­qın­lar və min­lər­lə soy­daş­la­rı­mı­zın Ru­si­ya­dan qey­ri-qa­nu­ni de­por­ta­si­ya olun­ma­sı fəa­liy­yə­ti­mi­zi ak­tiv­ləş­dir­mək zə­ru­rə­ti ya­rat­dı. Adı­çə­ki­lən ko­mi­tə­yə rəh­bər­lik edən şəxs ola­raq mən bu­nun­la bağ­lı Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın İn­san Haq­la­rı üz­rə Mü­vək­ki­li (Om­buds­ma­nı) Vla­di­mir Pet­ro­viç Lu­ki­nə gö­rüş üçün rəs­mi mü­ra­ci­ət et­dim. Nə­in­ki mən, hət­ta Azər­bay­can xal­qı­nın da cid­di na­ra­hat­çı­lı­ğı­nı onun diq­qə­ti­nə çat­dır­dım. Cə­nab Frid­rix Qe­or­qie­viç Ku­nad­ze mə­nim onun­la möv­cud prob­lem­lə bağ­lı gö­rü­şü­mü və Azər­bay­can xal­qı­nın na­ra­hat­çı­lı­ğı­nı Ru­si­ya pre­zi­den­ti­nə rəs­mi şə­kil­də çat­dı­ra­ca­ğı­nı söy­lə­di və bil­dir­di ki, hər şe­yin həll edil­mə­si üçün bü­tün qüv­və­lə­ri­ni sə­fər­bər edə­cək. Ha­zır­da Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sın­da azər­bay­can­lı­la­ra qar­şı mən­fi mü­na­si­bət sən­gi­yib. Mü­şa­yət edi­lən odur ki, bu is­ti­qa­mət­də də in­ki­şaf ge­dir. Am­ma bü­tün bun­la­ra bax­ma­ya­raq soy­daş­la­rı­mız əziy­yət çə­kir­lər. Bu­nun da sə­bə­bi bə­zi ci­na­yət­kar qrup­laş­ma­lar və ha­ki­miy­yət da­xi­li ma­fi­oz qu­rup­la­rın bir-bir­lə­ri­nə qar­şı apar­dı­ğı mü­ba­ri­zə­dir. He­sab edi­rəm ki, bu prob­lem hec bir za­man tam yo­lu­na qo­yul­ma­ya­caq. Bu cür dü­şün­dü­yü­müz üçün də yu­xa­rı­da adı­nı qeyd et­di­yi­miz qu­ru­mu tə­sis et­dik. Ru­si­ya Fe­de­ra­si­ya­sın­da­kı Azər­bay­can di­as­po­ra­sı bu sa­hə­də kəs­kin və la­zım gəl­sə hət­ta ra­di­kal ad­dım­lar at­maq­dan be­lə çə­kin­mə­mə­li­dir. Am­ma çox tə­əs­süf­lər ol­sun ki, Ru­si­ya­da­kı di­as­po­ra təş­ki­lat­la­rı­nın da ba­şı pul-pa­ra qa­zan­ma­ğa qa­rı­şıb. Hə­lə də bi­zim­lə Ru­si­ya­da­kı di­as­por təş­ki­lat­la­rın­dan bir nə­fər be­lə əla­qə sax­la­ma­yıb ("olay­lar.az").


Di­as­por nü­ma­yən­də­si Əli­hü­seyn Şü­kü­ro­vun fik­rin­cə, Ru­si­ya ki­mi çox­mil­lət­li öl­kə­də mü­ha­ci­rət hə­ya­tı ya­şa­ma­ğın, hə­lə bir qə­zet nəşr et­di­rib təb­li­ğat apar­ma­ğın özü­nün də xü­su­si çə­tin­lik­lə­ri var ("azp­ress.az"): "Be­lə zid­diy­yət­li cə­miy­yət­də mil­li prob­lem­lər tez-tez qa­bar­dı­la­raq "si­zin­ki­lər gə­lib yer­lə­ri­mi­zi tu­tub­lar, özü­mü­zəə iş ta­pa bil­mi­rik", "si­zin­ki­lər bur­da an­caq ci­na­yət tö­rət­mək­lə məş­ğul­dur­lar", "si­zin­ki­lər bi­zim he­sa­bı­mı­za ora­da öz­lə­ri­nə vil­la­lar ti­kir­lər" ki­mi at­ma­ca­lar­la, bə­zən hət­ta o öl­kə­nin mət­bua­tı sə­hi­fə­lə­rin­dən adam­la­rı­mı­za mən­fi tə­sir gös­tər­mə­yə ça­lı­şır­lar, on­suz­da prob­lem­li olan qon­şu öl­kə ic­ti­ma­iy­yə­tin­də gər­gin­lik ya­rat­maq üçün mət­bua­tın nü­fu­zun­dan is­ti­fa­də et­mək məq­sə­di­ni gü­dür­lər. Be­lə at­ma­ca­la­rın tə­si­rin­dən di­as­por qə­zet­lə­ri­miz nə­in­ki da­ha çox bey­nəl­mi­ləl­çi­lik­dən yaz­ma­lı olur, hət­ta be­lə, dər­gi­yə gö­tür­dük­lə­ri epiq­raf­la da nə­yi­sə sü­but et­mə­yə ça­lı­şır­lar. Gö­tü­rək "Çox­mil­lət­li Pe­ter­burq" şüa­rı al­tın­da çı­xan "Vmes­te" qə­ze­ti­ni. "Bi­zim gü­cü­müz dost­luq­da­dır" ("Vmes­te" N3 (8), mart, 2000) mə­qa­lə­sin­də rus və ta­tar xalq­la­rı­nın qı­rıl­maz dost­luq əla­qə­lə­rin­dən da­nı­şı­lır. "Gə­lin unut­ma­yaq" ya­zı­sın­da oxu­yu­ruq ki, Le­ninq­rad fa­şist­lər tə­rə­fin­dən tam mü­ha­si­rə­yə alın­dıq­dan düz qırx gün son­ra, hər tə­rəf­də gül­lə sə­si, bom­ba part­la­yı­şı eşi­dil­di­yi bir vaxt­da Er­mi­taj­da da­hi Ni­za­mi­nin 800 il­lik yu­bi­le­yi ke­çi­ril­miş­dir. Qə­zet­də di­gər ya­zı isə "Ədə­biy­yat sə­hi­fə­si" ad­la­nır. Və bur­da "Ni­za­mi ya­ra­dı­cı­lı­ğı­nın sir­ri", "Sa­bi­rin se­çil­miş sa­ti­ra­la­rı", "Puş­kin və mü­qəd­dəs Qu­ran" ki­mi də­yər­li mə­qa­lə­lər təq­dim olun­muş­dur. "Araz (N3 (3), sen­tyabr, 2000) qə­ze­ti­nin bu sa­yı "Azər­bay­can­lı­lar Ru­si­ya­da öz di­as­por təş­ki­la­tı­nı ya­rat­mış­lar" mə­qa­lə­si ilə baş­la­yır. Ya­zı­da nü­ma­yiş et­di­ri­lir ki, "Araz" rus və azər­bay­can dil­lə­rin­də nəşr olu­nur, öl­kə­lə­ri­miz ara­sın­da möv­cud olan is­ti mü­na­si­bət­lə­rin möh­kəm­lən­mə­si­nə öz töh­fə­lə­ri­ni ve­rir. Bu­ra­da təq­dim olun­muş ümum­mil­li li­de­ri­miz Hey­dər Əli­ye­vin şək­li­nin ya­nın­da "Mosk­va ilə Ba­kı ara­sın­da Çe­çe­nis­tan mə­sə­lə­si­nə da­ir prob­lem yox­dur" söz­lə­ri ya­zıl­mış­dır".


Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, ümu­miy­yət­lə, Ru­si­ya-Azər­bay­can ara­sın­da ye­ni mər­hə­lə­də in­ki­şaf edən xoş mü­na­si­bət­lə­rin ge­niş­lən­mə­si­nə di­as­por mət­bua­tı­mı­zın da ma­ra­ğı gü­nü-gün­dən müs­bət is­ti­qa­mət­də ge­niş­lə­nir.


Rə­şid RƏ­ŞAD

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə çap olunur

  • SON XƏBƏR
  • TREND